ĐAU NHỨC TOÀN THÂN SAU SINH

ThS.BS. Nguyễn Trương Minh Thế

Giảng viên ĐH Y Dược TP. HCM

 

Đau nhức toàn thân sau sinh là tình trạng phổ biến mà nhiều phụ nữ gặp phải. Đông y gọi triệu chứng đau nhức toàn thân sau sinh là "Sản hậu tý" hoặc "Sản hậu phong". Sản phụ trong thời kỳ hậu sản thường xuất hiện các triệu chứng như đau đầu, đau cơ, đau khớp, đau gót chân, tê bì chân tay, cũng có thể kèm theo cảm giác đau nhức, nặng nề, cảm giác như kiến bò, ra mồ hôi nhiều, sợ gió, sợ lạnh, lo lắng, dễ cáu gắt.

Nhiều người coi đau nhức toàn thân sau sinh là "bệnh tháng cữ", cho rằng chỉ cần chú ý chăm sóc hàng ngày là có thể tự khỏi. Thực tế, một phần bệnh nhân đau nhức toàn thân sau sinh nếu không được điều trị kịp thời, bệnh tình có thể trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí kéo dài nhiều năm. Vì vậy, một khi xuất hiện triệu chứng đau nhức toàn thân sau sinh, cần phải chú ý.

 

 

TẠI SAO LẠI XUẤT HIỆN ĐAU NHỨC TOÀN THÂN SAU SINH?

Từ góc độ y học hiện đại, trong suốt quá trình mang thai và sinh nở, mức độ hormone trong cơ thể phụ nữ trải qua những biến đổi "tàu lượn siêu tốc", có thể gây ra đau nhức. Trong thai kỳ, nhau thai tiết ra một lượng lớn estrogen và progesterone. Estrogen có thể gây tích tụ nước trong cơ thể, bao gồm cả trong bao khớp, dẫn đến cảm giác sưng hoặc đau khớp ở một số phụ nữ mang thai. Trong giai đoạn cuối thai kỳ và khi sinh, sự mở rộng của các khớp xương chậu tăng lên, khớp mu và khớp cùng chậu tách nhẹ, khớp trở nên lỏng lẻo, có thể gây đau ở khớp mu, và đau tăng lên khi vận động. Sau khi sinh, mức độ estrogen và progesterone giảm mạnh, nhưng việc thải nước ra khỏi cơ thể cần một thời gian. Do đó, nếu sản phụ không nghỉ ngơi đúng cách sau sinh, hoạt động quá sớm hoặc kéo dài, các dây chằng khớp lỏng lẻo không thể phục hồi, gây ra tổn thương và dẫn đến đau nhức toàn thân sau sinh.

Còn ở góc độ y học cổ truyền, từ thời nhà Tùy, trong cuốn "Chư Bệnh Nguyên Hậu Luận" của Triều Nguyên Phương đã có ghi chép về đau nhức toàn thân sau sinh: "Thận chủ lưng và chân, phụ nữ có Thận liên quan đến Bào cung. Khi sinh nở, lao động gây tổn thương, Thận khí bị tổn hại, Bào cung bị thương; chưa hồi phục, gặp phong hàn xâm nhập vào lưng, gây đau lưng. Nếu hàn khí lưu lại ở lưng và cột sống, thì đau kéo dài không dứt." "Khi sinh nở, tổn thương khí huyết, lao động gây tổn thương phủ tạng, sau đó chưa hồi phục, dậy sớm lao động, khí hư và phong tà xâm nhập, gây bệnh, gọi là trúng phong. Nếu phong tà và hàn khí xâm nhập vào da và kinh lạc, gây đau nhức, tê bì, mất cảm giác."

Qua đó chúng ta có thể thấy, phụ nữ khi sinh, hao khí thương huyết, dinh huyết khuy hư, khí huyết không thông suốt gây ứ trệ, không nuôi dưỡng được cơ xương, dẫn đến các khớp đau nhức, chân tay tê bì. Lại thêm sau khi sinh cơ thể sản phụ suy yếu, tấu lý mở rộng, dễ bị phong hàn thấp tà xâm phạm, tà khí cản trở huyết mạch, khiến khí huyết không thông suốt, tà khí lưu lại ở khớp, gân mạch, chân tay gây đau nhức. Ngoài ra, một số bà mẹ cho con bú và chăm sóc con không đúng tư thế hoặc giữ một tư thế quá lâu, gây tổn thương cơ và khớp, cũng dẫn đến đau nhức. Có thể thấy, y học cổ truyền cho rằng đau nhức toàn thân sau sinh chủ yếu liên quan đến khí huyết hư, chăm sóc không đúng cách, và ảnh hưởng của các yếu tố gây bệnh như phong, hàn, thấp.

 

PHÒNG NGỪA VÀ ĐIỀU TRỊ

• Chú ý hàng ngày

Thứ nhất, về chế độ ăn uống, nên ăn nhiều thực phẩm giàu protein, ít chất béo như thịt nạc heo, thịt bò, thịt gà; mỗi tuần ăn 1 - 2 lần gan heo, huyết heo, huyết vịt và các thực phẩm giàu sắt; ăn nhiều thực phẩm giàu canxi như sữa hoặc các sản phẩm từ sữa, đậu và các sản phẩm từ đậu, tôm khô, rong biển, tảo biển; ăn nhiều rau củ quả tươi giàu vitamin, hạn chế hoặc không ăn thực phẩm sống, lạnh.

Thứ hai, chú ý giữ ấm cho đầu, vai gáy và chân. Những sản phụ có thể trạng yếu có thể đeo bảo vệ cổ tay, đầu gối, tắm bằng nước ấm, cố gắng tạo thói quen rửa tay bằng nước ấm, tránh để khớp bị lạnh, và khi dùng điều hòa vào mùa hè cần tránh để gió điều hòa thổi trực tiếp. Sau sinh thường ra nhiều mồ hôi, cần chú ý thay quần áo kịp thời. Nên chọn phòng ở hướng nắng, giữ cho phòng sạch sẽ, thông thoáng, khô ráo.

Thứ ba, sau sinh cần chú ý nghỉ ngơi và vận động hợp lý. Sau sinh nên vận động nhẹ nhàng, không nên nằm lâu, nhưng khi tập luyện phục hồi cần tiến hành từ từ, không nên quá vội vàng, cũng không nên làm việc nặng quá sớm. Tránh cúi người lâu khi chăm sóc con, khi cho con bú nên chọn tư thế thoải mái nhất. Trong thời gian cho con bú cần chú ý bổ sung canxi và vitamin D.

• Điều trị bằng y học cổ truyền

Đau nhức toàn thân sau sinh sau một thời gian điều dưỡng thường có thể hồi phục. Nhưng nếu không thể hồi phục, cần đi khám kịp thời. Y học cổ truyền điều trị bệnh này chủ yếu là dưỡng huyết ích khí bổ Thận, kết hợp hoạt huyết thông lạc, trừ phong giảm đau, hiệu quả rất tốt.

Đối với những người bị đau nhức do khí huyết hư, gân mạch không được nuôi dưỡng sau sinh, thường kèm theo hồi hộp, chóng mặt, lưỡi nhạt đỏ ít rêu, mạch yếu, rất phù hợp dùng bài thuốc Hoàng kỳ quế chi ngũ vật thang trong "Kim Quỹ Yếu Lược" để điều trị. Trong bài thuốc này, Hoàng kỳ có vị ngọt ấm, bổ vệ khí; Quế chi tán phong hàn, ôn kinh thông bế, kết hợp với Hoàng kỳ, ích khí ôn dương, hòa huyết thông kinh; Bạch thược dưỡng huyết hòa dinh, thông huyết bế, kết hợp với Quế chi, điều hòa dinh vệ; Sinh khương có vị cay ấm, tán phong tà, hỗ trợ Quế chi; Đại táo có vị ngọt ấm, dưỡng huyết ích khí, hỗ trợ Hoàng kỳ và Bạch thược, kết hợp với Sinh khương, điều hòa dinh vệ, điều hòa các vị thuốc.

 

SINH HÓA THANG

 

Đối với những người bị đau nhức do huyết ứ sau sinh, thường kèm theo sưng đau khớp, lưỡi tím, rêu trắng, mạch huyền sáp, rất phù hợp dùng bài thuốc Sinh hóa thang trong "Phó Thanh Chủ Nữ Khoa". Bài thuốc này có tác dụng dưỡng huyết trừ ứ, ôn kinh giảm đau rất tốt, trong đó có Đương quy bổ huyết hoạt huyết, hóa ứ sinh tân, hành trệ giảm đau; Xuyên khung lý khí huyết; Đào nhân hành huyết ứ; Bào khương vào dinh, hỗ trợ Đương quy và Cam thảo sinh tân, hỗ trợ Xuyên khung và Đào nhân hóa ứ; Rượu ôn thông huyết mạch, hỗ trợ tác dụng của thuốc; Cam thảo điều hòa trung tiêu, giảm đau, điều hòa các vị thuốc.

Lứu ý: Người bệnh không được tự ý dùng thuốc, phải điều trị dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.