BÍ QUYẾT Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

ThS.BS. Nguyễn Trương Minh Thế

Giảng viên ĐH Y Dược TP. HCM

 

Theo y học cổ truyền, sữa mẹ được tạo thành từ khí huyết của người mẹ, giống như một sợi dây liên kết giữa mẹ và con. Thai nhi trong bụng mẹ dựa vào khí huyết của mẹ để cung cấp dinh dưỡng, sau khi sinh ra thì cần dựa vào sữa mẹ để nuôi dưỡng. Danh y Vạn Toàn thời Minh, trong cuốn 'Dưỡng sinh gia bí' đã đề cập: 'Sữa là do huyết hóa thành, ngọt như mật.' 'Mật' ở đây chỉ đường mạch nha, dùng để ví sữa mẹ ngọt ngào. Trong đó, 'sữa là do huyết hóa' chỉ ra nguồn gốc của sữa mẹ, đó là do khí huyết của sản phụ hóa sinh. Có thể thấy, sữa mẹ là nguồn thực phẩm tự nhiên được thiết kế riêng cho trẻ sơ sinh. Sữa mẹ ngọt ngào là món quà từ trời, mang theo dinh dưỡng và tình cảm của mẹ, nuôi dưỡng cơ thể của mỗi em bé.

 

 

Người xưa rất coi trọng sự thống nhất giữa việc sinh ra và nuôi dưỡng bằng sữa mẹ. Nữ y gia thời Thanh, Tăng Ý, trong cuốn 'Nữ học biên', đã đề cập: 'Muốn con cái khỏe mạnh, vẫn nên cho bú sữa mẹ, vì trời sinh ra con người, thức ăn cũng theo đó mà sinh ra. Do đó, nuôi dưỡng trẻ sơ sinh, tốt nhất là để mẹ tự cho bú, thường thấy con cái được bú sữa mẹ thì cơ thể khỏe mạnh hơn.' Trời đã tạo ra con người, thức ăn nuôi dưỡng là sữa mẹ cũng theo đó mà đến. Vì vậy, nuôi dưỡng trẻ sơ sinh nên để mẹ dùng sữa mẹ để nuôi dưỡng là tốt nhất."

 

Nuôi con bằng sữa mẹ là phù hợp nhất với nhu cầu của trẻ sơ sinh

 

Sữa mẹ giàu dinh dưỡng, phù hợp nhất với nhu cầu sinh lý của trẻ sơ sinh, dễ tiêu hóa và hấp thụ. Sữa mẹ chứa nhiều protein chất lượng cao, axit amin thiết yếu và lactose, có lợi cho sự phát triển não bộ của trẻ và tăng cường hệ miễn dịch. Đồng thời, việc nuôi con bằng sữa mẹ rất đơn giản và tiết kiệm, giúp tăng cường tình cảm mẹ con, dễ dàng quan sát sự thay đổi của trẻ và chăm sóc kịp thời. Ngoài ra, việc cho con bú sau sinh còn kích thích tử cung co lại, giúp mẹ sớm lấy lại vóc dáng, và phụ nữ cho con bú ít bị ung thư vú, ung thư buồng trứng hơn. Ngày càng có nhiều người nhận ra tầm quan trọng của việc nuôi con bằng sữa mẹ.

Để sữa mẹ tiết ra dồi dào và có chất lượng dinh dưỡng tốt, nhu cầu năng lượng và dưỡng chất của sản phụ cũng cần tăng lên tương ứng, cần bổ sung dinh dưỡng một cách khoa học và hợp lý. Do đó, chế độ ăn của sản phụ nên ít nhưng nhiều bữa, kết hợp giữa thịt và rau, có thể bổ sung thêm dinh dưỡng. Trong tuần đầu sau sinh, nên bổ sung nhẹ nhàng, chủ yếu là hoạt huyết hóa ứ và kích thích tiết sữa. Sản phụ sau sinh cơ thể yếu, không nên bổ sung quá nhiều, nếu không sẽ gây ra tình trạng cơ thể không hấp thụ được. Sản phụ nên uống Sinh hóa thang (gồm Đương quy, Xuyên khung, Đào nhân, Can khương, Cam thảo), mỗi ngày một thang, uống liên tục 3 - 5 ngày, có tác dụng hoạt huyết hóa ứ, giúp đẩy sản dịch ra ngoài. Trong tuần thứ hai sau sinh, nên bổ sung ấm, chủ yếu là điều hòa Tỳ Vị, bổ Thận dưỡng lưng, kích thích tiết sữa. Cần chú ý uống nhiều các loại canh kích thích tiết sữa như canh sườn hầm, canh gà hầm, canh móng giò, canh đậu phụ, canh cá chép Nhân sâm, canh thận heo Đỗ trọng. Trong tuần thứ ba đến thứ tư sau sinh, nên bổ sung nhiều, bổ khí huyết, phục hồi nguyên khí, bổ gân cốt, làm đẹp da, chống lão hóa. Mỗi ngày có thể ăn 4 - 5 bữa, giữa các bữa nên uống nước hoặc các loại đồ uống khác, nhưng không nên ăn quá nhiều, thức ăn phải dễ tiêu hóa, tuyệt đối không ăn uống quá độ để tránh thừa dinh dưỡng. Nếu ăn quá nhiều, không những không tăng lượng sữa mà còn gây khó chịu cho dạ dày, làm giảm lượng sữa.

 

 

 

Các món ăn bài thuốc trong y học cổ truyền để kích thích tiết sữa

 

Y học cổ truyền chia nguyên nhân thiếu sữa sau sinh thành hai loại: khí huyết hư và Can khí uất kết. Loại thứ nhất thường do khí huyết hư nhược, mất máu và hao khí trong quá trình sinh, hoặc do Tỳ Vị hư nhược, khí huyết sinh hóa không đủ, dẫn đến giảm tiết sữa; loại thứ hai thường do sau sinh tâm trạng uất ức, Can khí không thông, khí cơ không thuận, dẫn đến tắc nghẽn kinh lạc, sữa không thông, do đó thiếu sữa. Có thể thử sử dụng một số món ăn thuốc để kích thích tiết sữa.

Cháo móng giò và Thông thảo: 2 cái móng giò, 5 g thông thảo, Sài hồ 12 g, 100 g gạo tẻ. Rửa sạch móng giò, cắt thành miếng, nấu Thông thảo và lộ lô lấy nước, dùng nước này nấu cháo với móng giò và gạo tẻ. Khi cháo chín, thêm 2 củ hành trắng, một ít dầu và muối để nêm, chia ra ăn nhiều lần. Món này có tác dụng sơ Can lý khí, thông sữa, thích hợp cho trường hợp thiếu sữa do Can khí uất kết.

 

 

Gà hầm Hoàng kỳ và Thông thảo: 50 g Hoàng kỳ, 10 g Thông thảo, 1 con gà mái. Làm sạch gà, cắt thành miếng, rửa sạch Hoàng kỳ và Thông thảo, cho vào nồi, thêm một ít muối, rưới một thìa rượu, hấp cách thủy 3 - 4 giờ, ăn khi đói. Món này có tác dụng bổ khí dưỡng huyết, kiện Tỳ hòa Vị, thông sữa lợi tiểu.

Sản phụ cần chú ý sinh hoạt điều độ, ngủ đủ giấc; tạo thói quen cho con bú tốt, cho bú sớm và theo nhu cầu; giữ tâm trạng lạc quan, thoải mái, làm một người mẹ vui vẻ là rất quan trọng.